Üniversitelerin Taban Puanları

4. Sınıf Fen Bilgisi 1. Ünite Yer Kabuğunun Yapısı Konu Anlatımı

YER KABUĞU VE DÜNYA’MIZIN HAREKETLERİ

1.BÖLÜM : Yer Kabuğunun Yapısı
2.BÖLÜM : Dünya’mızın Hareketleri, Dünya’nın Dönme ve Dolanma Hareketleri, Dünya’nın Hareketlerinin Sonuçları

YER KABUĞU KAYAÇLARDAN OLUŞUR
*Canlılar, Dünya’nın dış katmanında yani yer kabuğunda yaşarlar.
*Yer kabuğunda dağlar,tepeler, ovalar, vadiler, yaylalar gibi yeryüzü şekilleri bulunur.
*Yer kabuğu ve yeryüzü şekilleri kayaçlardan oluşmuştur.
*Yer kabuğu okyanus, deniz ve göllerin altında da devam eder.
*Yer kabuğu karaların olduğu yerlerde kalın, okyanus tabanlarında daha incedir.
*Manto katmanında bulunan magmanın yeryüzüne ulaşarak soğuyup katılaşmasıyla kayaçlar oluşur.
*Kayaçlar: rüzgâr, sıcaklık farkı,yağmur ve akarsu gibi dış faktörlerle parçalanır. Bunun sonucunda kayaçlar kaya, çakıl, taş ve kum taneciklerine dönüşür. Kırlarda, dağlarda, ovalarda yürürken çeşitli taşlar görürüz. Bu taşlar farklı renklerde, parlaklıkta ve sertliktedir. Kayaçların farklı olmasını sağlayan yapısındaki minerallerdir.

Örneğin;
*Pamukkale Travertenleri’nin Beyaz renkte ve yumuşak bir yapıda olması bu mineraller sayesindedir.

*Akkor hâlindeki aşırı sıcak magma (manto), yer kabuğunun derinliklerinden yanardağların yüzeyine doğru yükselir. Yüzeye çıkan magmaya lav adı verilir.
*Yanardağdan yeni çıkmış lavın sıcaklığı 700 °C (derece selsiyus) ile 1200 °C (dereceselsiyus) arasındadır.
*Çay yapmak için demlikte kaynattığımız suyun 100 °C olduğunu düşünürsek çıkan lavın sıcaklığının ne kadar yakıcı olduğunu tahmin edebiliriz.

MADENLER

*Kayaçların bazıları çok değerlidir.
*Altın, gümüş, bakır, bor, demir, kurşun, civa, linyit ve mermer değerli kayaçlara örnek olarak verilebilir.
*Yer kabuğunun farklı derinliklerinden çıkarılan ve ekonomik değeri olan kayaçlara maden denir.
*İnsanoğlu, on bin yıl kadar önce madenleri kullanmaya başlamıştır. Tarih öncesinde madenciler, çakmak taşı bulabilmek için çukurlar ve tüneller kazarak maden ocakları açtılar.
*İlk insanlar, ıslak kilin kuruyup sertleştiğini fark edince kilden çömlek yapmaya başladılar. Birtakım madenleri toz hâline getirip hayvan yağı ile karıştırarak resimler ortaya çıkardılar.
*Altın, gümüş, bakır, demir gibi madenler kayaçların içinde bulunur. Bu kayaçları yeryüzüne çıkarabilmek için maden ocakları açılır. Maden ocaklarından çıkarılan kayaçlara birtakım işlemler uygulanır. Kayaçlar, güçlü matkaplar ve kesici aletler ile parçalanıp yüksek ısılarda eritilir. Böylece ekonomik olarak değersiz taş ve
topraklarından arındırılmış olur.
*Çeşitli araç gereçlerin üretimi için gerekli bir ham madde hâline gelir.
Evimizde kullandığımız birçok araç gerecin ham maddesi madenlerdir. Madenler, mutfakta kullandığımız çatal, bıçak,kaşık, tencere gibi araç gereçlerde; televizyon, bilgisayar, telefon gibi elektronik aletlerde hammadde olarak kullanılmaktadır.
*Madenler ülkelerin ekonomik gelişiminde büyük öneme sahiptir. Sanayinin gelişebilmesi de madencilik sektörüne bağlıdır. Madencilik faaliyetleri birçok sanayi sektörüne ham madde sağlamaktadır.
*Madenler teknolojinin gelişmesinde önemli bir yere sahiptir.
*Madenler; uçak, tren, otomobil, yapay uydu vb. araçların yapımı gibi pek çok alanda kullanılmaktadır.
*Ülkemiz maden kaynakları bakımından kendine yeten ülkeler arasındadır.
*Bakır, krom, altın, gümüş, bor, mermer, linyit, demir, kurşun ve çinko Türkiye’de çıkarılan önemli madenler arasındadır. Ayrıca doğal soda, kaya tuzu, alçı taşı ve zımpara taşı gibi ham maddeler ülkemizde yeteri kadar bulunmaktadır. Türkiye, dünyadaki bor minerali rezervlerinin yaklaşık % 70’ine sahiptir.
*Altın, astronotların kasklarının yüz siperliğinde de kullanılır. Kasklarda kullanılan altın madeni, astronotları güneşin zararlı ışınlarından korur

MADENLER VE KULLANILDIĞI YERLER

ALTIN:
*Kuyumculukta, Elektrik-elektronikte,
*Diş hekimliğinde, Süslemede, madalya yapımında,
*Resmi paralarda kullanılır

DEMİR:
*Otomobil yapımında, inşaatlarda,
*Bilgisayarların önemli bir parçası olan manyetik depolama alanlarının yapımında kullanılır.

BOR:
*Cam, seramik, deterjan ve ilaç yapımında kullanılır.
*Otomobillerin hava yastıkları ve hidrolik frenlerinin yapımında kullanılır.
*Askeriyeden bilgisayar sistemlerine, inşaat sektörüne kadar 400 ‘ü aşkın alanda kullanılmaktadır.

BAKIR:
*Elektrik-elektronikte, inşaatlarda,
*Mutfak eşyalarının yapımında
*Ulaşımda, kuyumculukta, boya üretiminde, Turistik eşya yapımında kullanılır.,

MERMER:
*İnşaatlarda, dekorasyonda, heykelcilikte ve süs eşyalarının yapımında kullanılır.

KÖMÜR:
*Elektrik üretiminde, ısınmada, bazı endüstri tesislerinde, kimya ve ilaç fabrikalarında kullanılır.

ÇİNKO:
*Otomobil parçalarında, pillerin yapımında, televizyon ekranı üretiminde, floresan lambalarda kullanılır.

KROM:
*Paslanmazlık özelliği nedeniyle uçak ve gemi yapımında, boya maddelerinde, seramiklerde, paslanmaz çelik üretiminde kullanılır.

NİKEL:
*Çekiç, pense, çatal, bıçak gibi aletlerin yapımında, uçak ve gemi yapımında, paslanmaz çelik üretiminde kullanılır.
*Yüksek ısılarda gösterdiği dayanıklılık nedeniyle jet motorlarında kullanılır.

KURŞUN:
*Radyasyonu en az geçiren metal olması nedeniyle zararlı ışınlardan korunmada ve akü yapımında kullanılır.

FOSİLLER

Üzerinde yaşadığımız kayaç tabakasında pek çok bitki ve hayvan kalıntısı vardır.Bu kalıntılar milyonlarca yıl önceki canlılara aittir. Bu canlıların taşlaşmış olan kalıntıları fosil olarak adlandırılır.
Fosiller Nasıl Oluşmuştur?
Ölen her canlı fosilleşmez. Fosilleşmenin oluşabilmesi için bazı şartların sağlanması gerekir. Öncelikle canlı kalıntısının havayla temasının hemen kesilmesi gerekir. Canlı kalıntısının üstü kum, kil, toprak tabakalarıyla örtülerek havayla teması kesilir. Havayla teması kesilen canlı kalıntısı çürümeye uğramaz ve böylece binlerce yıl bozulmadan kalabilir.
*Canlılar doğar, yaşar ve ölür. Ölen canlılar sel ve toprak kayması gibi dış etkenler ile kum ve çamurun altında kalır.
*Milyonlarca yıl içinde canlının üzerindeki tabakaların kalınlığı artar. Canlının yumuşak dokuları yavaş yavaş çürür ve oluşan boşluklara su ile mineraller dolar.
*Böylece canlı kalıntısı sertleşerek kayaç hâlini alır ve fosil oluşur. Fosiller yer kabuğunun hareketleri sonucu açığa çıkar.
*Fosil, milyonlarca yıl süren tüm bu aşamaların sonunda ortaya çıkar.
*Fosilleşme sadece kayaçlarda gerçekleşmez.
*Buzullarda ve bitki reçinesinde de gerçekleşebilir. Buz kütlesi içinde mamut fosilleri, bitki reçinesi içinde böcek ve küçük sürüngen fosilleri de bulunmuştur.
*Bir kayaç kütlesinde birkaç kayaç tabakası olabilir. En alttaki kayaç tabakasında bulunan fosiller, üst tabakalardaki fosillere göre daha eskidir.
*Bazı fosillerde canlının her ayrıntısı kolaylıkla görülebilir. Fosiller, bilim insanlarının geçmişte yaşamış canlılara ilişkin birçok bilgi edinmesini sağlar.

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

www.universitehayali.com